Jaargang 33 nr. 7/8, juli/augustus 2018

Jaargang 33 nr. 7/8, juli/augustus 2018

We hebben het Internet; in 2013 is de oude 'Eglise Reformée gefuseerd met de Église évangélique luthérienne de France (nu dus: EPUF, zie www.eglise-protestante-unie.fr) en je vindt alle protestantse gemeenten in Frankrijk! Met een laptop, tablet of iPhone mee op vakantie kan het waar je maar bent… Deze voornaamste protestantse kerk in Frankrijk heeft zo'n 400.000 leden (waarvan 250.000 actief) in 456 gemeenten, op de totale bevolking van Frankrijk (67,2 miljoen) is dat 1,68%; 65% rekent zich rooms-katholiek!

Achter de schuifdeuren
Bijna overal komt de gemeente samen in de achterkamer van een deftig huis. Eventueel kunnen de schuifdeuren naar de voorkamer open. De wet is Frankrijk verbiedt sinds 1905 dat 'nieuwe' kerkgebouwen van buiten als kerk herkenbaar zijn. Net zo moesten in de Republiek der Verenigde Nederlanden alle kerken behalve de 'gereformeerde' kerk zich verbergen in schuilkerken. Een mededelingenbord naast de deur wijst je de ingang van de EPUF of van de scouting (vanouds protestants). Als op zondag enkele mensen zonder aanbellen naar binnen gaan, kun je aansluiten... en bekende wijzen meezingen.

In de woestijn
Net als in ons land heeft de kerk in Frankrijk haar wortels in de Franstalige kerk in Genève (Calvijn, de Psalmberijming, de melodieën van de Psalmen, de organisatiestructuur van de gemeenten en de kerk met de drie ambten van dienaar des woords, ouderling en diaken). Halverwege de zestiende eeuw waren zelfs de koning en een groot deel van de adel de reformatie welgezind. De godsdienstvrijheid was in 1598 vastgelegd in het Edict van Nantes. Dat werd in 1685 door Lodewijk XIV opgeheven en tot 1787 was het in Frankrijk verboden openlijk niet katholiek te zijn. Gemeenteleden en voorgangers werd een derde van hun bezit afgenomen, ze moesten de gevangenis in of de galeien roeien. Het woeste bergland van de Cevennen was de 'woestijn' waar ze schuilden. In heel Frankrijk waren clandestiene kerkdiensten in de buitenlucht – met een opvouwbare preekstoel. In de 'woestijn' komen elke eerste zondag van september nu protestanten in vrijheid samen (zie www.museedudesert.com) voor bezinning, feest en ontmoeting.

Hugenoten
Veel Franse protestanten vluchtten naar de Nederlanden en naar Genève. Hun nakomelingen zijn nog steeds te herkennen aan nu vaak verbasterde Franse achternamen. Daar hebben ze een grote bijdrage geleverd aan de groei en bloei van de welvaart. In Genève moesten alle burgers een verdieping op hun huis bouwen voor de Hugenoten. In het Musée du Désert (hoog boven Anduze) vinden we kerkboekjes en bijbels die duidelijk door Nederlandse uitgevers gedrukt zijn. Ze lijken als twee druppels water op de Nederlandse kerkboeken uit die tijd. In het Calvijnmuseum in Noyon vinden we ze ook, naast geschriften en schilderijen over Calvijn en zijn geestverwanten.

Calvinisten?
Het viel me steeds op dat je in Frankrijk niet dat strenge, sobere en weinig vrolijke geloof en leven vindt dat wij met een zure blik 'calvinisme' noemen. De calvinisten in Frankrijk zijn aardige, vrolijke mensen. Hun kerkdiensten zijn eenvoudig maar wel stijlvol, gasten worden begroet en naar 'waarvandaan' gevraagd. Aan het Avondmaal wordt iedereen genodigd; na een doopdienst komt er ook feestelijke wijn voor de kerkgangers. Alles toont: de EPUF is nauw verwant aan onze PKN. Volgens kerkhistorici zijn het Hollandse theologen die in ons land het calvinisme tot een sombere, bekrompen en strenge godsdienst annex levensstijl hebben gemaakt. Een Franse Calvinist is lang niet zo zuur als een 'echte' Hollandse calvinist, maar leeft meer 'met de Franse slag', fris en vrolijk! Calvijn zelf mocht graag zeilen bij Genève – op zondag!
 

terug