Jaargang 33 nr. 9, september 2018

Jaargang 33 nr. 9, september 2018

Vakantie’ is afgeleid van het Latijnse woord ‘vacare’ of ‘vaco’ wat betekent leeg, leeg worden, onbezet. Het woordje vacature is ervan afgeleid. Er is een open plek. Er wordt een personeelsadvertentie geplaatst met een duidelijke functieomschrijving. De juiste kandidaat wordt geselecteerd. De vacature is er om de openheid op te vullen. Als ik dit artikel schrijf is het voor de schoolkinderen nog twee weken vakantie in het Noorden. En ook voor veel mensen die wel werken (uitgezonderd de ijscoman) is deze zomer een wat rustigere periode. Er zit minder verkeer op de wegen en mensen doen het wat rustiger aan. Althans dat hoop je. Want leegte is geen calvinistische houding.

Ledigheid
Ledigheid is des duivels oorkussen. F.A. Stoet verwoordt het zo: ‘een luiaard is een plaats, waar de duivel zich makkelijk neervlijt; daar ligt hij als in een bed op een oorkussen te ruste en broedt dan op allerlei kwaad.’ Of neem nu Cats in het Middelnederlands: In een ledig hert, daar wascht ongure lust, en 't is de rechte peul, daer op de duyvel rust. Of bij Coornhert: ‘Ende want de slaperighe Ledigheydt een ghemackelijck oorkussen is alder zonden, ja alder Duyvelen zelve, so moet elck vermijden haer gheselschap.’ Taal die er niet om liegt! U voelt wel aan: deze schrijvers van vier eeuwen terug voelen niets voor vacare, voor een weldadige tijd van het niksen, het omdreutelen, siesta’s op het heetst van de dag. Echter deze heren hebben het mis! Als wij nog amper de eerste bladzijden van Genesis, het eerste Bijbelboek hebben opgeslagen dan zien wij dat het na hard werken juist goed rusten is!

Dat het goed was
Na zes dagen scheppingswerk "rustte" (שָׁבַת šāvat) God op de zevende dag en heiligde deze– de Sabbath was nog geen gebod, maar was al in het scheppingsverhaal verankerd. God keek terug naar het verrichte werk en evalueerde het elke dag opnieuw. Daar zit een wijze les in: als je zaken hebt gepresteerd, kijk dan ook direct terug of het goed was! Wees bewust van waar je mee bezig bent (geweest). Sommige mensen gaan door het leven als slaapwandelaars ze nemen de omgeving niet meer op, zijn zich niet meer bewust van de plek waarop ze wonen. Vul je nog zelf je agenda, of vult jouw agenda je leven in?  Je jakkert van de ene verplichting naar de andere, tot het niet meer gaat. Tot je tegen de grenzen aanloopt. Tot je aangehouden wordt door je omgeving, door je lichaam, door je overspannen geest. Gegijzeld door een periode van niets doen, niets kunnen, misschien wel niets meer willen. In die periodes is het zaak jezelf terug te vinden. Terug te keren in het hier en het nu. Bewust te worden dat je ademhaalt. Zo te leven dat het weer goed wordt. En dan word je wel gedwongen terug te kijken, en net als prediker je af te vragen: was het het waard. Welk voordeel heeft het moeizaam gezwoeg onder de zon.

Heilzame wet
Het is niet zomaar dat al in het tweede boek van de Bijbel, Exodus, de rust niet slechts meer een aanrader is van God. Nee dit zo goed gegeven voorbeeld, wordt tot een heilzame verplichting. Zes dagen zult gij arbeiden maar de zevende dag is een rustdag. Daar stoppen veel mensen met lezen, maar er staat nog iets achter: ‘de zevende dag is een rustdag die gewijd is aan de Heer!’
Je hoeft niet meer terug te kijken of het goed was, want dat heb je al zes dagen gedaan. Op de zevende dag mag je het werk loslaten. Moet je het werk loslaten en je aan de Heer wijden.
Veel mensen die niet meer in de kerk komen vertellen dat zij te moe zijn, dat ze zondag moeten uitslapen. En nu worden de uitspraken van de 16e -eeuwse schrijvers duidelijk: het gaat om de ledigheydt waarbij God verwaarloosd wordt. Een dag rust nemen betekent niet, in een droomloze coma vallen, en de slaap inhalen die je de rest van de week te kort bent gekomen. Dan is er iets grondig verkeerd gegaan!

Gewijd aan de Heer
Het betekent stoppen met werken en beginnen te genieten. En dat betekent als je niet kunt genieten: bezinnen op wat het werken teweegbrengt, wat het oplevert en wat het kost. Word het werk een god die de aandacht voor de Heer overschaduwt? Zingen we het vierde couplet van lied 978 nog wel oprecht? Put het werk zo uit, dat er geen laatste ademteug overblijft om te zeggen dat het goed was. Om te danken?  Zien we in het dagelijks leven de wonderen nog die er gebeuren, zijn we nog in balans? Vinden we nog wel diepgang en authenticiteit. Staan we nog wel open voor spirituele verbondenheid. Of vervreemden we van onszelf van onze geliefden en van God. Cursussen wellness en (christelijke) meditatie zijn populair. Dat betekent dat mensen zich steeds meer bewust worden van hun gejakker. Dat ze zich opgejaagd voelen en geen gemoedsrust meer vinden. Onlangs schreef een Friese collega in de krant dat de preek niet al te interessant moest zijn, om de gemeente hun welverdiende slaap niet te onthouden. ‘De ogen van de mens kijken’, zegt Prediker ‘en vinden geen rust’. Maar de psalmdichter weet gelukkig wel waar hij kijken moet en hij heeft het u niet onthouden:
 
Mijn ziel berust in rust en vrede bij God
Van Hem alleen mijn heil
Ja bij de Heer verstilt mijn ziel in vrede
Keert zich stil tot Hem (Ps 62)
 

terug