Jaargang 36 nr. 1, januari 2021

Jaargang 36 nr. 1, januari 2021
Ontmoetingen en vriendschap
Een zeker zo diepgaande ontmoeting over een lang leven beschrijftTomáš Novák uit Praag - en eerder uit Farmsum - in zijn kloeke en grondig gedocumenteerde biografie: 'A.J. Rasker, theoloog op de bres voor de vrede' (uitg. Narratio 2020). Op 18 oktober is die gepresenteerd op een ZOOM-bijeenkomst. Tomáš Novák sprak als eerste: 'Mijn ontmoeting met A.J. Rasker'. Dr. Novák kende de naam 'Rasker' door zijn leermeester Prof. Milan Machovec, marxistisch filosoof uit Praag, jarenlang goede en trouwe vrienden; ook na 1968. Toen al had Rasker veel contacten achter 'Het IJzeren Gordijn'. Midden in de Koude Oorlog ('koude oorlog is ook oorlog' AJR) zocht hij met de mensen daar volhardend naar vrede tussen Oost en West. Hij durfde door het IJzeren Gordijn te gaan en daar mensen te ontmoeten en te vertrouwen - ook mensen daar met goede contacten met de overheid. Hij is ook voor Tomáš van groot belang als al die mensen die in Bohemen mensen durfden te ontmoeten als mensen en niet als al bij voorbaat veroordeelde vijanden. Novák kwam naar Nederland in 1990, toen was Rasker net overleden. Toch is er echte ontmoeting ontstaan en gesprek: in zijn lange leven had Rasker veel geschreven, gecorrespondeerd, college gegeven, veel daarvan steeds toegepast in het leven…en alles bewaard. 'Wat zal ik schrijven?' is een belangrijke vraag voor Rasker geweest. Belangrijker was altijd: 'Wat moet ik doen?'. Zo werd Rasker een inspirerende vriend voor Tomás. Nu geeft hij hem door aan anderen.     

Het voetspoor van professor Rasker
Als oud-student heb ik niet een overzicht over het hele leven van 'onze' professor Rasker; wel herinneringen aan zijn laatste jaren als docent (1969-19740. Zijn karakteristieke manier van spreken: altijd met nadruk, nooit met stemverheffing, altijd rustig en duidelijk, zonder haast en in goed, zeer verzorgd Nederlands. Zijn ogen spraken mee met zijn stem en lieten de altijd aanwezige bewogenheid zien in alles wat er ook maar in colleges aan de orde was. Hij liet voor ons de mensen uit de geschiedenis en uit het nu zelf aan het woord komen, zodat we ze 'echt' konden ontmoeten. Hij liet bij ethische en kerkhistorische kwesties de deelnemers aan controverses en meningsverschillen zelf aan het woord. Zo leerden wij waar het om ging en konden we zelf een mening vormen.
Ook nu nog reikt professor Rasker me uit lang vervlogen tijden inzichten en overtuigingen aan die nu, vijftig jaar na de studie, actueel zijn - altijd nog of weer opnieuw. Komt er een nieuwe Koude Oorlog of smeulde die altijd nog in het Westen? Nieuwe wereldproblemen: 'Het Milieu', 'Het Klimaat', Atoomwapens.
De eerste aanzet voor de ontmoeting van Tomáš Novák met Rasker was diens niet-aflatende trouwe inzet samen met mensen in Oost-Europa voor de vrede. Onschatbaar belangrijk voor het zelfrespect van mensen in die landen waren de mensen uit het 'West-Blok', de zogenaamde vrije wereld, die mensen in het 'Oost-Blok' kwamen opzoeken. Die mochten immers bijna nooit hun eigen land uit. Vooral voor kerkmensen die als minderheid in de atheïstische staten vreemd aangekeken werden openden deze contacten de blik op de wijde wereld.

Verbod op kernwapens
Sinds de kernbommen op Hiroshima en Nagasaki heeft professor Rasker gestreden voor een totaal verbod op kernwapens. Hij had zelf de oorlog doorgebracht in een Japans concentratiekamp en vertelde: 'De capitulatie van Japan was al geregeld toen de bommen afgeworpen werden.'
Het totaalverbod door de VN op verspreiding, opslag en verbruik kwam in 2017. Op 25 oktober 2020 hadden 50 landen het ondertekend. Het treedt voor de ondertekenaars in werking op 22 januari 2021 (niet voor Rusland, de Verenigde Staten, China en ook Nederland). 

'Eén land heeft ooit een kernwapen gebruikt'. Komt dat van professor Rasker? En: '…en drie dagen later kwam er nog één (6 en 9 augustus 1945)'. Het zit tot vandaag in mijn oren geknoopt.

Foto: Sneeuwklokje, Bureau voor geloofscommunicatie, De Zalige Zalm, licentie:vrij
 
terug