Jaargang 36 nr. 3, maart 2021

Jaargang 36 nr. 3, maart 2021
De reden dat deze kwestie in het NOS-journaal van vrijdag 12 februari kwam, was de brief van een aantal vrouwelijke theologen, die nogmaals bezwaar aantekenden bij het voornemen, deze wijziging door te voeren.
In het kort komt hun bezwaar erop neer dat door de herinvoering van de hoofdletters, de zogenaamde eerbiedskapitalen, gekozen wordt voor “het versterken van het patriarchale karakter van (de verwijzing naar) God/de Godsnaam ……….. Op basis van taalkundige, exegetische en uitlegkundige argumenten zien wij hier geen enkele reden voor.”

Deze keuze is in de ogen van de briefschrijvers een breuk met het voornemen dat bij de versie van 2004 ten grondslag lag, namelijk te komen tot een zo inclusief mogelijk taalgebruik en waar mogelijk af te zien van taalgebruik wat vrouwen buitensluit.
Met deze keuze wordt dus bij de herziening gebroken en tegen dat besluit is de brief gericht
In het bovengenoemde item in het journaal kwam een van de briefschrijfsters aan het woord. Prof. Dr. Manuela Kalsky. Zij haalde het inzicht erbij dat de   feministische theologe Mary Dale in 1973 zo verwoordde: If God is male, then the male is God”. (Als God mannelijk is, dan is het mannelijke God). Een overwegend mannelijk godsbeeld dat door de tijd heen trieste en schadelijke gevolgen heeft gehad voor met name vrouwen.

Ook ds. Karin van den Broeke is aan het woord geweest in het betreffende journaalfragment. Als woordvoerder (voorzitter) van het NBG. Zij lichtte de keus toe om de hoofdletters weer in te voeren. Dit is vooral op grond van de wens van vele lezers van de NBV. Door hen werden de eerdbiedshoofdletters gemist en daarom weer ingevoerd. Een kwestie van marketing dus.
De keuze van wel of geen hoofdletters als het om persoonlijke voornaamwoorden gaat heeft weinig te maken met taalkundige, exegetische en uitlegkundige argumenten. Het is vooral gevoelsmatig, zoals het Nederlands Dagblad kopte.

Hoe sta ik hier zelf in? Ik sluit graag bij de laatste woorden van ds. Karin van der Broeke, in het journaal, die zei: “. Of je nu kleine of hoofdletters gebruikt voor Hij en U om naar God te verwijzen, het Godsbeeld wordt er niet meer of minder mannelijk door”. Daarover kan men van mening verschillen, zoals de briefschrijvers dat doen, maar ik kan wel meegaan in deze uitspraak. 

Ik aanvaard voor mijzelf dat de Bijbel geschreven is/ontstaan is in een tijd dat mannen dominant waren. Het is voor mij dan ook volstrekt begrijpelijk dat God ook voornamelijk mannelijk gedacht werd.
Tegelijk zie ik natuurlijk ook in dat vrouwen veel onrecht is aangedaan door het patriarchaal denken en doen. Onrecht dat deels gelegitimeerd werd op grond van de Bijbel. Ik voel mij schatplichtig aan de feministische theologie, die is ons daarvan bewust gemaakt heeft. Mede door al hun standvastige inzet, hebben nu vele vrouwen een gelijkwaardige plaats kunnen vinden in de kerk. Al valt op dit terrein ook nog wel wat te winnen, ook binnen de eigen landelijke PKN-kerk.

Maar mijns inziens staat dit toch los van de discussie over de hoofdletters.
Zelf gebruik ik die hoofdletters nog wel steeds als ik naar God verwijs. Persoonlijk spreek ik God aan met U en denk en schrijf over Hem met Hij. Ik heb het meerdere malen anders geprobeerd, maar dat schept in mijzelf juist meer afstand. Gedichten waarin God met Jij wordt aangeduid, verander ik soms naar U.
Iets anders wat hier dicht aan raakt is hoe ik God aanspreek. In de joodse traditie is de Godsnaam zo heilig dat hij niet mag worden uitgesproken. Daarom wordt op de plek waar JHWH staat, Adonai gelezen en dat is het Hebreeuwse woord voor HEER

Dat is een mannelijke aanspreeknaam en ik kan mij voorstellen dat mensen moeite hebben met deze aanspreeknaam HEER. In de Naardense Bijbel wordt ENE gebruikt in plaats van de Godsnaam en dikwijls wordt er elders  over de EEUWIGE of de LEVENDE gesproken. Namen, die beter recht doen aan God, God is immers niet vast te leggen in mannelijk of vrouwelijk.

U zult het allemaal regelmatig tegenkomen in de kerkdiensten. Ikzelf wissel ik het af, ook omdat ik weet dat de aanspreeknaam HEER voor veel gemeenteleden het meest vertrouwd klinkt.    
Zelf ben en blijf ik wel heel erg geboeid door de vrouwelijke kanten van God. En ben gaan ontdekken dat er in Bijbel ook prachtige verhalen staan over moedige vrouwen. En verhalen waarin recht gedaan werd aan vrouwen, op een wijze die in die samenleving volstrekt vreemd was.  En dat Paulus dan wel de naam heeft vrouwonvriendelijk te zijn, maar dat hij misschien wel veel progressiever was dan zijn omgeving. Kortom, er valt nog veel te ontdekken.
Ik zou mij zo graag nog eens willen verdiepen in de Wijsheid, in het Hebreeuws Chokma. Voorgesteld als een vrouw. In Spreuken gaat het veel over Wijsheid. In Spreuken 8 worden prachtige woorden geschreven over Wijsheid, onder meer dat Wijsheid Gods lieveling is, een bron van Gods vreugde, elke dag opnieuw. (Spreuken 8: 30a)
In de Bijbel is Ruach, het woord waar Gods Geest mee wordt aangeduid. En Ruach is een vrouwelijk woord.
Het vrouwelijke van en in de nabijheid van God, daar is nog zoveel om bij stil te staan. Misschien al deze zomer, een tijd om het Bijbelrooster even terzijde te schuiven. Of al eerder in een gesprek met elkaar. Ik zie er naar uit.  
Lied 849
1. Zoek de wegen van de wijsheid
die de schepping dansend groet.
Blijf haar volgen, schenk haar aandacht
proef haar woorden, juist en goed.

Wijsheid baant het pad naar vrede,
doet ons voor wat liefde doet.


2. Luister naar de stem van wijsheid,
op de markt prijst zij haar waar.
Hoor het woord dat mens geworden
ware goedheid openbaart.
Als dat woord dan kiemt en uitgroeit
vinden recht en trouw elkaar.


3. Zuster wijsheid, kom en help ons,
voed wie nieuw geboren wordt.
Zielsvriendin en liefste naaste,
wek het heilig licht in ons.
Vorm ons tot jouw volk, bevrijd ons,
om de aarde en om God.
Pastor Eelkje de Vries

Figuur 1 De Brandende Braambos. God openbaart zich aan Mozes met de Godsnaam
(Bij het schrijven dat dit artikel heb ik gebruik gemaakt van de open brief aan de directeur en bestuur van het NBG, https://www.vrouwensynode.nl/wp-content/uploads/2021/02/Open-brief-aan-NBG-namens-ESWTR-afdeling-Nederland-en-Oecumenische-Vrouwensynode-definitief.pdf)

Het lied 849 is ook te beluisteren: https://petrus.protestantsekerk.nl/artikel/zoek-de-wegen-van-de-wijsheid/
De illustratie is gevonden op de website van Kor Klaver 2012.
http://www.korklaver.nl/afbeeldingen/Schilde  rijen%20Chr%20Symboliek%20500%20pixels/brandende%20braambos.jpg

Foto: Pasen, licentie: RedactieService maart 2015
terug