Jaargang 37 nr. 7/8, juli-augustus 2022

Jaargang 37 nr. 7/8, juli-augustus 2022
Hoe zag Spinoza God? Voor Spinoza was God gelijk aan de natuur, dat wil zeggen: God was voor hem alomtegenwoordig. Spinoza vereenzelvigde God met de werkelijkheid waarin wij leven. Hij vatte zijn gedachten over God ook wel samen met een Bijbelwoord. Een woord dat de apostel Paulus aanhaalt op de Areopagus, als hij in gesprek is met Griekse filosofen:

“In Hem leven en bewegen wij, in Hem zijn wij.” Die woorden van een stoïcijnse dichter, die Paulus met instemming aanhaalt, zijn een goede samenvatting van Spinoza’s godsbeeld.

De wereld is in God. Wij leven in God. God is de diepste grond van deze werkelijkheid.  Belangrijk voor mij is dat Spinoza God zo beschrijft dat hij dichterbij komt. Als God heel de werkelijkheid is, als God het leven is, dan zijn wij in God met heel ons bewustzijn, heel ons doen en laten. Dan maken we deel uit van het lichaam van God. God niet als persoon, maar als een dagelijkse werkelijkheid, met alle angsten, pijn en verdriet. We zijn als mensen als het ware Gods handen en voeten, omdat wij als mensen onderdeel van deze wereld zijn. (De naam God, zo belijd ik momenteel, staat voor mij met: “LEVEN EN LATEN LEVEN”) (Tineke S.S.)

Een hedendaagse theoloog die dit panen-theïstisch (Grieks: pan=alle, en=in theos=God) is de zienswijze dat God immanent is in het gehele universum, dat het universum een deel is van dit godsbeeld. Degene die op een sublieme wijze dit heeft verwoord is de feministische theologe Catherine Keller. Keller is een representant van de procestheologie. Wat ik zo mooi vind aan Keller is dat ze als vrouwelijk denker het wat kille en rationele beeld dat Spinoza over God schetst, meer warmbloedig beleeft.
Ook zij ziet God als de werkelijkheid waarin wij leven. Maar bij haar is God geen Onbewogen Beweger. Ze gebruikt de procesfilosofie om te benadrukken dat God geen “onbewogen zijn” is, maar een dynamisch wordingsproces. Een proces dat niet onbewogen is. Ieder ervaart daarin haar of zijn eigen proces. “PROCESTHEOLOGIE”. Voor Keller is

God geen statische verzameling natuurwetten, zoals de natuur gezien werd in Spinoza’s tijd, maar een Bewogen Beweger. Het is een woordspeling op een bekende filosofische frase, namelijk Aristoteles’ typering van God. Deze oude Griekse filosoof noemde God de Onbewogen Beweger. Keller ziet God juist als de meest -Bewogen Beweger-.
De treffende gedachte, dat God niet onbewogen is. Niet zonder gevoel is, zonder empathie.
Deze werkelijkheid is ten diepste aangelegd ‘op liefde’, zegt Keller.*

Dit spreekt mij aan. Ik weet uit gesprekken met mensen dat het oude vertrouwde woord ‘God’ aan het wankelen is. Eveneens de oude, vertrouwde, zo vanzelfsprekende Bijbeluitleg. Hoe moet je dit verstaan? Dat kan ik niet in één artikel weergeven.
“Ik geloof er niets meer van”, zei onlangs iemand tegen mij. “Het oude vertrouwde is weg”.
Als domineesdochter waren we daarmee al met mijn vader aan het stoeien. Vooral mijn oudste broers en zus, (11, 9 en 7 jaar ouder dan ik) Die arme vader van ons heeft het daarmee niet gemakkelijk  gehad. Toen ik op mijn 18e de wens uitte om belijdenis te doen, twijfelde mijn vader daar zeer over.
We hebben daar gesprekken over gevoerd en tenslotte zei hij ‘ja’. Omdat ik zei, zoekende te zijn. Niet de antwoorden beleefde, zoals hij, maar op zoek was naar mijn eigen antwoorden.
Op grond daarvan heeft hij toegestemd. Ik ben altijd een zoekende in de woestijn gebleven, de woestijn die ‘Theologie’ heet. Benieuwd hóe en wát we geloven, hóe we dáar hóuvast aan kunnen ontlenen. Meer en meer word ik mij bewust, dat het in de Bijbel niet om de letter van het woord, maar om de bezieling van de geest gaat, (Pinksteren) die liefde heet. Alles speelt zich af rondom dat ene woord ‘LIEFDE’.

Zet het verhaal van Jozef in de put naast het verhaal van Jezus die over het water loopt. Zijn de verhalen zo gegaan als het er staat? Ik heb ontdekt van ‘nee’, het gaat niet om de letter zoals het staat beschreven, maar om de geest van de liefde te leren kennen. (Pinksteren) Zo’n verhaal is geschreven ter ondersteuning van de liefde. Liefde voor ons zelf, liefde tot de ander. Om niet door angst in de put te blijven hangen, of door angst kopje onder te gaan, te verdrinken.
Door die verhalen heen, kijk je ‘de liefde’ in de ogen. Om daar blindelings op te mogen vertrouwen. Diezelfde liefde zie je terug in de ogen van de Oekraïners. Stof genoeg om onze eigen verhalen naast de Bijbelverhalen te leggen. Om de liefde te leren. Zoals ik de naam God nu beleef:
   “Leven en laten leven”.
Paulus:   “In Hem leven en bewegen wij, in Hem zijn wij.”
Spinoza: “God is de diepste grond van deze werkelijkheid”.
Keller:      God leren kennen als: “een Bewogen Belever!”

God niet als persoon, maar als een persoonlijke beleving en beweging.
Die we door al die mooie Bijbelverhalen, ons eigen mogen maken.
Door het lijden van goede vrijdag; leven vanuit een nieuwe opstanding;
aangewakkerd door de Geest van liefde.

Foto: 
google free/oogsten

 
terug