Orde van dienst voor zondag 15 maart 2020 (preek) Orde van dienst voor zondag 15 maart 2020 (preek)
Zondagsgebed
God van waarheid, maar waar vinden wij uw waarheid?
God van liefde, maar waar zien wij uw liefde?
Barmhartige God, maar waar zien wij uw barmhartigheid werkelijkheid worden?
Vergevende God, maar hoe geven wij uw vergeving een zichtbare plek in ons bestaan?
Onze ogen zoeken naar U! Maar U lijkt vaak onvindbaar.
Ligt dat aan U of ligt dat aan onszelf?
Help ons gelovig te zijn.
Maak ons met uw wegen vertrouwd,
zet ons op het spoor van uw waarheid.
Laat U vinden, God, wij willen U zien.
Steeds weer zoeken, mijn ogen naar U. 
Amen.

Uit de Bijbel: Exodus 6: 2-9; 27-7-7

Uitleg en verkondiging

Mozes geroepen

Voor de tweede keer wordt Mozes geroepen. De eerste keer was achter de schapen vandaan bij de brandende braambos in de woestijn. Deze keer ontvangt Mozes in een notendop instructies wat te doen: De Israëlieten verkondigen dat de redding nabij is. Aäron zijn broer is bij hem om voor hem het woord te doen bij Farao. Mozes dacht nog steeds: ‘Zo’n slechte spreker als ik, daar zal Farao nooit naar willen luisteren’. En nog steeds bedenkt hij uitvluchten om onder zijn roeping uit te komen.  

Jij bent als een god
God laat het er niet bij zitten. Hij doet er alles aan om Mozes ervan te overtuigen dat – hij Mozes – de leider van zijn volk moet zijn. Zo zegt de Heer tegen Mozes: ‘ik zal ervoor zorgen dat je als een god voor Farao staat en je broer Aäron zal je profeet zijn’. Gaat dat niet wat (te) ver? Maakt God Mozes nu opeens goddelijk? Aan Hem gelijk om Farao op de knieën te krijgen? Geen mens is aan God gelijk. God geeft Mozes de kracht om zich met Farao te meten. Farao was god himself! Zijn naam luidde  – zover wij weten – Tutankhamen. Wat betekent: het levende beeld van Amon. Amon was de belangrijkste god van de Egyptenaren. Farao was een godenzoon en niet zo’n kleintje ook. God doet niet voor hem onder. Hij geeft Mozes de autoriteit om dingen te doen – wonderen en tekenen – die Farao nooit eerder heeft gezien. In relatie tot God blijft Mozes van top tot teen mens. In de ontmoeting met Farao ontvangt hij een goddelijke statuur: ‘Jij zult als een god voor Farao staan’. Tegelijkertijd zegt dit ook iets over de gezagsverhouding tussen Mozes en Aäron. Als broers zijn ze gelijkwaardig. De drie jaar oudere Aäron staat in rangorde zelfs boven zijn jongere broer. Maar als leider van het volk is Mozes Aärons meerdere. Hij  Aäron zal Mozes’ profeet zijn. Hij zal de boodschap verwoorden die Mozes van God ontvangt. Mozes is Dé man van God, Aäron is Mozes’ rechterhand en samen nemen ze het in Gods Naam op tegen Farao.
De kaarten zijn geschud…

Ik zal het hart van Farao verharden

Wat is dit nu weer!? Zorgt God er zelf voor dat Farao het volk niet laat gaan? Farao kan er dus helemaal niks aan doen dat hij keer op keer weigert, hoe verschrikkelijk de gevolgen van de plagen ook zijn. Maar waarom verhardde God Farao’s hart? Zou het niet veel gemakkelijker zijn geweest als Mozes en Aäron bij Farao waren binnengelopen, hun verzoek hadden gedaan en dat Farao dan had gezegd: ‘ja natuurlijk de Israëlieten kunnen gaan, geen enkel probleem. Ze zijn hier lang genoeg geweest. Tijd om huiswaarts te keren’. Farao had een mooi afscheidsfeestje kunnen organiseren compleet met cadeautjes en speeches: ‘Dank jullie wel voor alle jaren van noeste arbeid. We hadden de piramides nooit zonder jullie kunnen bouwen. Nou dag en het ga jullie goed’.
Het wordt duidelijk dat het God niet te doen is om een snelle aftocht, die gepaard gaat met een groot wonderspektakel. Bevrijding uit onderdrukking is, zo heeft de geschiedenis heeft geleerd, een geleidelijk proces van krachtmetingen tussen partijen, van zorgvuldige afwegingen over en weer en van diplomatieke onderhandelingen. Hier is een God in het spel die een hoger doel voor ogen heeft: zijn volk doen inzien dat Hij, de Heer hun God is die hen bevrijdt (6:7). Israëls relatie met JHWH staat nog in de kinderschoenen. Vertrouwen moet groeien in deze God zonder naam, zonder heiligdom, zonder priesterschare. Dát Hij trouw is, valt af te lezen aan de daden die Hij doet. Na tien plagen staat zonneklaar vast dat Hij machtiger is dan Farao met zijn pantheon vol goden. Dán zullen de Egyptenaren beseffen dat ik de Heer ben, als ik mij tegen hen keer en de Israëlieten bij hen weg leid’ (7:5).

Blijft staan die ene cruciale vraag. Als het God was die het hart van Farao verhardde, wat bleef er dan over van zijn vrijheid? Als God het was die zijn woorden en daden beheerste, hoe kon Farao dan schuldig zijn en straf verdienen? De Joodse opperrabbijn Jonathan Sacks legt dit vers 3 uit tegen de achtergrond van de kwade neiging. Daarvoor maken we een uitstapje naar de tien plagen. Na elk van de eerste vijf plagen staat er dat Farao zijn eigen hart verhardde. Pas vanaf de zesde plaag wordt de verharding van zijn hart toegeschreven aan God. Voor de bijbelschrijvers is het hart de zetel van het denken en het willen. Middels de beraadslagingen van zijn hart maakt een mens keuzes en neemt hij beslissingen. Wanneer er staat dat Farao hardnekkig weigerde naar Mozes en Aäron te luisteren, betekent dit dat hij moedwillig en bij zijn volle verstand weigerde om Israël te laten gaan. Farao raakt elk gevoel voor redelijkheid kwijt. Dit treft in de eerste plaats het volk dat steeds zwaarder lijdt onder de last van de arbeid. Maar het kwaad treft ook Farao zelf! Het is een gegeven dat wanneer men iemand mishandelt of doodt, dit de eerste keer vol afschuw gebeurt (wat heb ik gedaan...!?), de tweede en derde keer met schroom en vervolgens een handeling wordt wat buiten het geweten lijkt om te gaan. Farao raakt in de ban van het kwaad. Langzaam maar zeker verliest hij zijn vrijheid en wordt hij slaaf van het kwaad. Wat leidt tot (zelf)destructieve waanzin.

Farao als zinnebeeld voor iedereen

Die vernietigende waanzin maakte zich niet alleen meester van Farao, maar ook van mensen als Hitler en Stalin en vele tirannen uit de moderne tijd. En als we niet oppassen kan het met elk van ons deze kant opgaan. Als onze wil, als ons geweten niet wordt geoefend, verliezen we de grip erop. Dan worden we meegesleept op de golven van populistische politici, nepnieuws of complottheorieën. En dan kan het zomaar zijn dat we het kwaad voor onszelf gaan rechtvaardigen. Zo van: ‘Kan het niet goedschiks dan maar kwaadschiks’. Of: ‘wie niet horen wil, moet maar voelen’.
Nu is het zo dat veel dingen ons beïnvloeden: onze genen, onze ouders, ons ras, ons geloof, onze cultuur, de verleidingen en druk uit onze omgeving. Onze keuzes worden mede hierdoor bepaald. Soms voelt het alsof ons, door de druk van binnenuit of van buitenaf, geen keuze gelaten wordt. En toch heb je zelf de beslissing te nemen hoe je op mensen en situaties reageert. Farao de vorst van het grootste rijk van de oude wereld heerste over alle mensen behalve over zichzelf. Hij werd vrij geboren maar werd zijn eigen slaaf. Mozes werd geboren in een tot slaaf gemaakt volk, maar hij leidde ze naar de vrijheid. Wie is machtig? Ben Zoma, een geleerde, antwoordt: Niet iemand die zijn vijanden overwint, maar ‘iemand die zichzelf beheerst’.
Vrijheid is een bijbels kernbegrip. Ons geloof in Gods vrijheid en Gods geloof in onze vrijheid. Vrijheid is wat we gemakkelijk verliezen en maar moeilijk kunnen behouden. Ze moet daarom worden beoefend om behouden te blijven. Jonathan Sacks, van wiens wijsheid ik voor deze preek dankbaar gebruik heb gemaakt, zegt het zo: ‘vrijheid: haar grootste kracht is dat we Gods wil de onze laten uitdagen. Dat is het pad van de vrijheid en de genezing van de hardheid van ons hart’.  Amen

Voorbeden

God onze bevrijder,
Help ons onze wil te scherpen aan uw Woord van liefde, vrede en gerechtigheid.
Dat wij de vrijheid ons geschonken, gebruiken tot eer van U en tot zegen voor elkaar.

Vergeef ons waar wij vrijheid misbruiken of op het spel zetten.
Laat onder ons de gezindheid zijn van Jezus Messias, beeld van God,
die niet greep naar het zijn-als-God,
maar het naakte bestaan verkozen
en de rol van dienstknecht aanvaard heeft.
Wij bidden voor onze wereld die geteisterd wordt
door een virus waar we geen grip op krijgen.
Mensen die er ziek van worden, die eraan sterven,
die er bang voor zijn, die er onder lijden,
die er de economische gevolgen van ondervinden,
die vrezen hun zaak of onderneming erdoor te zullen verliezen.
En nu de kerken ook nog sluiten,
en we bij elke (feestelijke of droevige) gelegenheid moeten bedenken
of deze al dan niet kan doorgaan en hoe dan,
slaat ons de angst om het hart.
Hoe wordt het, hoe zal het?
Hoe redden we het met elkaar!?

Schenk wijsheid God aan hen die ons regeren
en aan hen die op medisch gebied adviezen geven en onderzoek doen.
Dat zij steeds het algemeen belang voor ogen houden
en een balans weten te vinden tussen redelijkheid en zorgvuldigheid.
Schenk ons het vuur van uw creatieve geest
opdat wij manieren vinden om ervoor elkaar te zijn,
om de nodige zorg aan kwetsbare mensen te verlenen,
om de economie draaiende te houden,
en om elkanders lasten te dragen.
Wees bij artsen en verpleegkundigen, bij mantelzorgers en hulpverleners,
bij verzorgenden, bij professionals en vrijwilligers in de gezondheidszorg.
Dat zij hun werk op een verantwoorde manier kunnen blijven doen
met passie en met aandacht voor wie aan hun zorg is toevertrouwt.
Wees bij allen God die het moeilijk hebben vanwege het virus in het onderwijs,
op hun zaak, in de sport en recreatie, in de wereld van de kunst en cultuur.
Dat zij moed houden en solidariteit mogen ervaren.

Wees met kerkelijke gemeenten die geen diensten kunnen houden.
Zegen alle pogingen om op een alternatieve manier de lofzang gaande te houden,
het Woord te verspreiden en om gemeenteleden te bemoedigen en ondersteunen.
Zo bidden wij voor heel uw wereld en alle mensen die erop wonen:
Heer, ontferm U.
Amen.

Zegenbede

Leef in vrede:
in de Naam van God – Ik zal er zijn
in de naam van Jezus – Hebt elkander lief
in de kracht van de Geest
die het aangezicht van deze aarde zal vernieuwen.

 
terug