jaargang 41 nr 5, mei 2026
 1940-1945: gelegitimeerd staatsgeweld
In onze huidige samenleving komt het – net als overal op de wereld – voor dat mensen om allerlei redenen geweld gebruiken tegen hun medemensen of tegen dieren. In Nederland was dat tijdens de Duitse bezetting van 1940 -1945. Er was niemand die niet in aanraking kwam met dat geweld. Allereerst de soldaten, de burgers in plaatsen waar werd gevochten, dan de verzetsstrijders en hun families. Duizenden mannen werden voor de 'Arbeitseinsatz' naar Duitsland gevoerd om te werken in de oorlogsindustrie, met groot risico getroffen te worden door geallieerde bommen. Miljoenen onschuldigen hebben het geweld van het Derde Rijk van Hitler niet overleefd: Joden, homoseksuelen, Roma, Sinti, mensen met een verstandelijke handicap of andere gebreken. Hitler en zijn trawanten beschouwden hen niet als gelijkwaardig aan alle mensen. Ze zouden het 'volk' van het 'edelgermaanse ras' omlaaghalen door het 'om te volken'; te mengen met 'inferieure' vreemde rassen. Aanhangers van 'Forum voor Democratie' (Democratie?) gebruiken deze term openlijk: immigranten zouden doelbewust en planmatig in ons land komen om het om te volken. Nederland, let op uw zaak - en houd de democratie in ere voor alle inwoners. Dan waren er nog de gijzelaars (bijvoorbeeld in kamp Vught). Die werden willekeurig doodgeschoten als represailles voor verzetsactiesVeroordeeld? Hun leven en naam verdwenen Bijna elk dorp en elke stad in Nederland mist ook bewoners die bijna nooit worden genoemd, mensen die zijn omgekomen in concentratiekampen of van wie de gezondheid kort na hun bevrijding zo zwak bleek dat herstel na thuiskomst onmogelijk was. Waarom ze naar de kampen gestuurd werden? Vooral uit de tweede helft van de bezetting is daar weinig over bekend; weinig papieren zijn bewaard over een ordelijke procesgang. Is er altijd goed onderzoek gedaan naar de aard van het delict waarvan ze werden verdacht? Is er deugdelijk bewijs verkregen en door de rechter een straf opgelegd? Misschien waren het gewone dieven of inbrekers, misschien ook middenstanders of boeren die zich niet precies hielden aan de strenge regels van de distributie en het overige economische verkeer. Misschien ook mensen die in een onbewaakt ogenblik iets verkeerds hebben gezegd tegen de bezetter of een NSB'er of landwachter. Misschien was er een persoonsverwisseling in het spel. Kortom: om allerlei redenen werden mensen opgesloten in concentratiekampen waar ze harde slavenarbeid moesten verrichten. De normale voorzieningen als voldoende voeding en hygiëne ontbraken en veel van de bewakers en commandanten van de kampen misbruikten hun machtspositie om mensen te kleineren en te martelen tot de dood erop volgde. In het nationaalsocialisme was het nooit de bedoeling dat veroordeelde gevangenen weer gezond en wel uit het kamp terugkwamen. Wat had je tenslotte aan mensen die door wat ze deden of door wie ze waren de ideale staat ondermijnden? Hard en duidelijk: aan zulke “elementen” heb je niets, je kunt ze liever beter kwijt zijn dan rijk. In de kampen kon je tenminste nog het laatste restje productiviteit eruit persen. Dan stierven ze vanzelf. Die doelstelling heette: 'Vernichtung durch Arbeit' (Vernietiging door werk). De Rechten van de Mens - bescherming Godzijdank leven we nu alweer meer dan tachtig jaar in een rechtsstaat waar voor bijna iedereen geldt wat in de Verklaring van de Rechten van de Mens is vastgelegd. Zo zijn wij beschermd tegen ongebreideld geweld vanuit de staat. Als iemand verdacht wordt van een misdaad, een delict of van criminele activiteit, dan volgt na een arrestatie een ordelijke rechtsgang. De Officier van Justitie legt aan de rechtbank voor, waarvan de verdachte wordt beschuldigd. De advocaat van de verdachte mag elk wettig middel aanwenden om de rechtbank ervan te overtuigen dat het Openbaar Ministerie ongelijk heeft. Uiteindelijk zal de rechter die de stukken, de verhoren en de pleidooien heeft bestudeerd uitspraak doen. Dat wordt allemaal vastgelegd en opgeborgen in archieven. Als de beklaagde wordt veroordeeld, zal er vaak een gevangenisstraf volgen, in bijna alle gevallen voor een bepaalde tijd. In de gevangenis zijn normale voorzieningen als voldoende voedsel en hygiëne in orde, de arbeid die gevangenen verrichten is onderworpen aan de normale regels voor veiligheid en gezondheid die ook in het bedrijfsleven gelden. Bij de vrijlating kunnen de ex-gedetineerden gezond, schoon en met hulp om terug te keren het leven in vrijheid tegenmoet gaan.  Het hart van de samenleving Gelukkig heeft onze samenleving wel een hart. Voor lastige, onaangepaste mensen zoeken we een plekje, Met veel liefde en inzet verzorgen we mensen die ziek zijn of een beperking hebben. Al deze mensen die stierven door het nationaalsocialisme zijn net zo goed oorlogsslachtoffers als de soldaten, de helden en de joden Ook hen mogen we niet vergeten Overal moeten ook de namen van deze mensen worden genoemd bij de herdenking van slachtoffers van geweld. Misschien waren het geen helden, ze waren zeker geen mensen die in een normale rechtsstaat des doods schuldig waren. Vrijheid betekent ook: opkomen voor een rechtvaardige procesgang en een menswaardige ten uitvoerlegging van opgelegde straffen en hen gedenken die aan de onrechtvaardigheid van een schurkenstaat zijn omgekomen en onze stem verheffen waar we het in onze dagen zien gebeuren. In ons land en in andere landen. Foto: Wikimedia Commons, pinksteren; licentie: GNU Free Documentation License | ||
| terug | ||